Fróðleikur

Á útmánuðum 1862 var hafist handa við að byggja kirkju á Akureyri. Akureyringar höfðu fram að því átt kirkjusókn að Hrafnagili og ýmislegt var búið að spá og spekúlera um breytingar á þeirri tilhögun, því vissulega þurfti stækkandi bæjarfélag að fá sérstakt guðshús. Kirkjunni var valinn staður sunnarlega í Fjörunni og stóð þar sem Minjasafnskirkjan er núna.

Margir eiga í hugskotinu þá mynd að skjöl séu gömul blöð, kannski krumpuð og gul og jafnvel með rauðum innsiglum. Eins er hugmyndin um að flest skjöl hafi fundist milli þilja í gömlum húsum og komið í ljós við endurbætur húsanna lífsseig. Við sem vinnum við skjölin vitum, að vissulega eru til skjöl með innsiglum og líka þekkjum við dæmi þess að skjöl hafa verið notuð til þess að laga gólfhalla eða hafa fundist inni í veggjum.

Það var einhverju sinni að ég var að leita að heimildum um götulýsingar á Akureyri og upphaf þess ágæta siðar. Í því skyni leit ég yfir atriðaorðalista við fundargerðabók bæjarstjórnar 1890-1900 og á listanum brá fyrir ,,Gunnvöru í Gilinu”. Mín fyrstu viðbrögð voru eitthvað á þá leið að hugsa: geta þessir 19. aldar karlar ekki einu sinni sýnt konum þá virðingu að skrifa eftirnafn þeirra?

Jakob V. Havsteen (1844-1920) etatsráð og kaupmaður á Akureyri var áhugamaður um hvalveiðar og vildi að Íslendingar væru a.m.k. þátttakendur í þeim veiðum. Á Héraðsskjalasafninu er varðveitt skjal þar sem J.V. Havsteen lýsir ferð sinni og átta manna út á Pollinn, höfn Akureyringa, til þess að veiða hval.

Skjal dagsins kemur úr skjalasafni Íþróttafélagsins Þórs sem Héraðsskjalasafnið varðveitir. Þar kennir ýmissa grasa, m.a. er þar að finna þetta blað. Blaðið er óárssett en meðliggjandi skjöl eru frá árunum 1939-1941 svo leiða má líkum að því að þetta blað sé frá svipuðum tíma. Allt bendir til að hér um að ræða efniskostnað í búninga þeirra sem léku álfa og huldufólk á álfadansinum.

Skjal dagsins er bréf sem Brynjólfur Þorsteinn Arnljótsson skrifaði til Jóns Jónatanssonar 7. desember 1891. Þorsteinn (1865-1921) var bónda- og prestsonur á Sauðanesi í Norður-Þingeyjarsýslu, elsti sonur sr. Arnljóts Ólafssonar og Hólmfríðar Þorsteinsdóttur. Þorsteinn hefur líklega verið í forsvari fyrir búskapinn enda biður hann í bréfinu Jón um að vista til sín einn eða tvo góða vinnumenn, bara góða eða í góðu meðallagi.

Það er margt skrítið – á allt sér einhverjar skýringar? Í september árið 1990 fékk Héraðsskjalasafnið afhent nokkuð af skjölum sem fundust á loftinu í Aðalstræti 17. Skjölin eru frá Oddi Björnssyni og prentsmiðju sem hann átti og rak í húsinu.

Skjalið kemur að þessu sinni úr spjaldskrá Gísla Jónssonar um íslensk mannanöfn en sagt var hann var hafi verið manna fróðastur um það efni.

Að þessu sinni kemur skjalið úr fórum Jakobs Karlssonar (1885-1957) og er teikning Árna Pálssonar (1897-1973) verkfræðings, að brú á Glerá hjá Rangárvöllum. Skjalið er stórt um sig og á meðfylgjandi mynd sést aðeins brot þess.

Wilhelmínugata er í Hagahverfinu er ber þó ekki haga endinguna eins og hinar göturnar enda liggur hún syðst við enda hverfisins og við hana eru engin hús. Gatan er kennd við Wilhelmínu Lever (1802-1879) höndlunarborgarinnu. Líklega þarf ekki að hafa mörg um Wilhelmínu, flestir Akureyringa vita um hvaða konu er að ræða.